Alcalá de los Gazules (Cádiz) is een stad met een lange geschiedenis, gebouwd tussen de heuvels van het natuurpark Los Alcornocales. Hier krijg je niet alleen frisse lucht, maar ook een flinke portie historische lagen, van prehistorische graven tot Arabische kastelen en Spaanse conventen. Het oude centrum werd in 1984 benoemd tot Historisch-Artistiek Erfgoed, en terecht.

Sporen van de prehistorie tot de Romeinen

Duizenden jaren geleden werd deze streek al bewoond. In de buurt van Las Correderas zijn stenen werktuigen uit het Paleolithicum gevonden. Iets recenter zijn de grafstructuren van Monte Abajo, waar bij opgravingen keramiek, bijlen en sieraden zijn ontdekt. Ook de Laja de los Hierros, een rots vol prehistorische rotstekeningen, laat zien dat hier mensen al lang geleden hun stempel hebben achtergelaten.

De Romeinen waren hier natuurlijk ook. Overblijfselen van bruggen, wateropslagplaatsen en zelfs een loden sarcofaag zijn teruggevonden. Eén van de belangrijkste vondsten is de Brons van Lascuta, de oudste Romeinse inscriptie van Spanje, waarvan het origineel nu in het Louvre ligt.

Van visigotische kerken tot Arabische kastelen

Na de Romeinen kwamen de Visigoten. In het gebied rond de Mesa del Esparragal zijn restanten van hun bouwwerken te zien, waaronder een toren en twee kerken die door dezelfde bisschop werden ingewijd in de 7e eeuw. Vervolgens namen de moslims het over, en zij gaven het plaatsje zijn naam: Al Kalat, het kasteel. Het huidige stadspatroon en het nog zichtbare kasteel zijn van hun hand.

Christelijke herovering en opkomst als stad

In 1264 werd de stad heroverd door Alfonso X en later kreeg het in 1384 de titel “Muy Noble y Leal Villa”. In de eeuwen die volgden groeide Alcalá uit tot een belangrijk religieus en bestuurlijk centrum. Conventen, ziekenhuizen, kerken en openbare gebouwen werden gebouwd, waaronder de imposante Parroquia de San Jorge en het Convento de Santo Domingo.

Strategisch strijdtoneel in de 19e eeuw

Tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog tegen Napoleon speelde Alcalá een actieve rol. Verschillende keren wisselde het kasteel van bezetter. De Franse troepen bliezen uiteindelijk de muren op om hergebruik te voorkomen. Toch wisten Spaanse troepen het gebied weer terug te winnen.

Later, in 1820, vormde het stadje het startpunt van het liberale opstandje van generaal Quiroga, al hield regen hem letterlijk tegen bij de rivier. In 1876 kreeg Alcalá officieel de status van stad van koning Alfonso XII.

Groei, krimp en erkenning

De 20e eeuw begon hoopvol met elektriciteit en verdere stadsontwikkeling. Maar na de burgeroorlog en de daaropvolgende emigratie kromp de bevolking sterk. Gelukkig werd in 1984 het historische centrum officieel erkend als erfgoed, waardoor de waarde van de stad weer werd bevestigd.

Historie in steen: Alcalá de los Gazules

Alcalá de los Gazules is zo’n plek waar je niet hoeft te zoeken naar bijzondere gebouwen of plekken met karakter. Ze staan er gewoon. Van eeuwenoude fundamenten tot goed bewaarde torens: hier heeft elke muur iets te vertellen. Of je nu van ruïnes houdt of liever in een oud stadspaleis rondloopt, je komt ogen tekort.

Resten van het kasteel en de stadsmuur

Op een heuvel bij de Plaza de San Jorge staat het overblijfsel van een oud islamitisch verdedigingswerk. Alleen de toren staat nog overeind, maar daaronder liggen resten van Romeinse funderingen. Die kunnen mogelijk toebehoren aan de Turris Lascutana. In de achttiende eeuw werd de toren ingericht als woning voor de Corregidor, tot aan de Onafhankelijkheidsoorlog. Franse troepen probeerden de muren nog te herstellen, maar het materiaal was schaars en de bewoners hielpen ook niet echt mee—ze namen het bouwmateriaal mee naar huis.

Adres: Aledaños plaza de San Jorge
Openingstijden: do t/m zo van 11:00 tot 14:00, reserveren via torrehomenajealcala@gmail.com

Fontein en waterwerken bij La Salada

Aan de Calle Nuestra Señora de los Santos vind je een verborgen waterstelsel uit de Romeinse tijd. Twee halfronde reservoirs, perfect uitgehouwen, vormen de basis. Bovenop stond ooit een nimfenfontein, waar nu alleen de trap nog aan herinnert. In de middeleeuwen werd het water verdergeleid naar een zijfontein met acht bassins. Een indrukwekkend staaltje watermanagement, met een knipoog naar religie en esthetiek.

Adres: Calle Nuestra Señora de los Santos
Openingstijden: Vrij te bezoeken

Casa Diáñez: een zeldzaam staaltje zeventiende-eeuwse bouwkunst

Dit grote herenhuis aan de Plaza Alta is uniek. Het is het enige woongebouw uit de zeventiende eeuw dat nog in originele staat is. Ooit eigendom van de familie Estrada, daarna een posada, en nu in renovatie voor een toekomstig museum over Alejandro Sanz. Typisch zo’n gebouw dat zijn charme al had voordat het hip werd.

De resten van de Romeinse brug

Naast de huidige brug uit 1815 ligt een bescheiden overblijfsel van de oorspronkelijke Romeinse brug over de rivier Barbate. Deze oude brug hield het ruim achttien eeuwen vol, totdat hij in verval raakte door gebrek aan onderhoud na een uitbraak van gele koorts. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht: hij werd niet opgeblazen door de Fransen.

Openingstijden: Vrij te bezoeken

Claustrum en kapel: Convento de Santa Clara

Het voormalige klooster van de Clarissen, nu een school, bevat nog steeds elementen van het originele bouwwerk: een open galerij en de klokkentoren. Ooit was dit de residentie van de hertog van Alcalá. Dankzij zijn neef—later heilig verklaard—werd het halverwege de 16e eeuw een vrouwenklooster.

Adres: Calle Sánchez Aguayo, 2

Colegio Jesús, María y José

Tussen de parochiekerk en het oude kasteel ligt dit actieve kloostercomplex. Het werd gesticht door priester Diego Ángel de Viera y Márquez. Hier wonen zusters, wordt lesgegeven en krijgen oudere vrouwen zorg. De kapel is eenvoudig, maar sfeervol. Dit is de plek waar traditie nog dagelijks wordt beleefd.

Adres: Calle Ángel de Viera, 1

Arabische invloeden bij de Pozos

De drie historische waterputten, respectievelijk ‘Pozo de Arriba’, ‘Enmedio’ en ‘Abajo’, zorgden eeuwenlang voor drinkwater. De oudste, de Pozo de Abajo, dateert uit de tijd van de Moren. Samen vormen ze een mooi voorbeeld van volksarchitectuur waar praktisch nut en geschiedenis samenkomen.

Openingstijden: Vrij te bezoeken

Santuario de Nuestra Señora de los Santos

Vijf kilometer buiten het centrum ligt dit kleine heiligdom, gebouwd op een plek waar ooit een herdenkingskruis stond. De naam ‘Sanctus, Sanctus, Sanctus’ verwijst naar de overwinning van Alfonso XI op de Moren. Binnen staat een beeld van de Virgen de los Santos, beschermheilige van het dorp.

Openingstijden: 10:00–13:00 & 16:00–20:00 uur

Klooster van Santo Domingo

Gesticht in het begin van de zestiende eeuw door de hertogelijke familie. De bouw begon in 1511 en werd mogelijk gemaakt door een legaat van 8000 dukaten. Nu niet toegankelijk voor publiek, maar de buitenkant verraadt nog steeds de status die het klooster ooit had.

Adres: Plaza Santo Domingo, s/n
Bezoek: Momenteel gesloten

Van ruïne naar herstel: de Iglesia de la Victoria

Deze voormalige kloosterkerk werd in 1586 opgericht. Na een lange periode van verval werd het gebouw in 1912 weer opengesteld als hulpkerk en kreeg het de naam Iglesia de San Francisco de Paula. De volksmond noemt het nog steeds gewoon ‘La Victoria’.

Adres: Alameda de la Cruz
Openingstijden: 10:00–13:00 & 16:00–20:00 uur

Iglesia Mayor de San Jorge

De hoofdkerk van Alcalá kreeg zijn vorm in de 17e eeuw, met gotische en barokke elementen. Drie beuken, een toren en een prachtig houten koor uit 1742. Tijdens de aardbeving van 1755 werd het gebouw zwaar beschadigd, maar herbouwd onder leiding van architect Torcuato Cayón. De laatste restauratie vond plaats in de jaren ’90.

Adres: Plaza de San Jorge, 8
Openingstijden: ma t/m vr 11:00–13:30 & 17:00–19:00 (dinsdag gesloten); za & zo 11:00–13:30

Casa del Cabildo: historisch bestuurscentrum

Dit zestiende-eeuwse stadspaleis werd gebouwd op een stadspoort van de oude muur. De gevel met meerdere balkons en een renaissancistische indeling maakt het tot een blikvanger op de Plaza de San Jorge. Binnen bevinden zich nog originele elementen, zoals gewelfde ruimtes en een armoriale steen uit de vijftiende eeuw.

Adres: Plaza de San Jorge

Archeologie in de open lucht: La Mesa del Esparragal

Op 16 km van Alcalá ligt een bijzondere archeologische zone met sporen van Romeinse, Visigotische en Fenicische aanwezigheid. Een toren gebouwd met Romeinse stenen, een sarcofaag die als waterbak diende, en zelfs de plek waar ooit het beroemde Brons van Lascuta zou zijn gevonden.

Adres: Carretera Alcalá–San José del Valle

Laja de los Hierros: rotstekeningen met betekenis

Aan de oever van de rivier Álamo ligt een enorme rotspartij met tekeningen van mensen, dieren en religieuze symbolen. Met uitgehouwen treden en afvoerkanalen is het duidelijk dat deze plek belangrijk was voor rituelen. Volgens archeologen dateert dit van het Neolithicum.

Adres: Finca Monte Abajo, bij de rivier Álamo

Drie torens, drie tijden

Op de Plaza Alta komen drie belangrijke bouwwerken samen: de toren van de parochiekerk, die van het klooster van de Clarissen en het oude torenfort. Een mooi uitgangspunt voor een wandeling door de stad, waarbij je letterlijk door de lagen van de geschiedenis loopt.

Adres: Plaza Alta

(c) foto en bron: www.alcaladelosgazules.es