Wie rond het eindejaar in Málaga is, mag de Fiesta Mayor de los Verdiales niet missen. In de wijk Puerto de la Torre barst dan het meest uitbundige feest van het jaar los. Op 28 december, de Dag van de Onnozele Kinderen, komen hier 28 Pandas de Verdiales uit verschillende gemeenten samen. Maar wat zijn Verdiales precies, en wat is een Panda?

Wat zijn Verdiales?

Verdiales zijn een van de oudste vormen van Andalusische folklore: zang, dans en muziek die al eeuwenlang in verschillende delen van de provincie Málaga wordt beoefend. Hun wortels liggen in de verzen die mannen zongen voor vrouwen tijdens de olijvenoogst van de verdial-variëteit, eind december.

Het woord ‘verdiales’ verwijst naar de olijfboomgaarden van de streek en naar de olijfsoort verdial de Vélez uit de Axarquía.

Muziek, Panda en fiesteros

Verdiales zijn een vorm van Malagueense fandango, uitgevoerd door een klein orkest, de zogenaamde Panda – een naam die waarschijnlijk is afgeleid van het Spaanse ‘banda’, oftewel bandje. Een Panda de Verdiales bestaat uit viool, gitaar, luit, bandurria, tambourijn en bekkens, met kleine regionale variaties: Estilo Montes, Estilo Almogía en Estilo Comares. Gemeenschappelijk kenmerk: een vrolijke, rauwe en tegelijk ritmische muziek, die altijd uitnodigt tot dans.

De leden van een Panda worden fiesteros genoemd. In Málaga krijgen ze ook wel de  bijnaam ‘tontos’ (de dwazen). Niet omdat ze dwaas zijn, maar omdat het feest daar samenvalt met de Dag van de Onnozele Kinderen. Vroeger gingen de Pandas van boerderij tot boerderij om op te treden en geld in te zamelen voor hun parochie. Een traditie die doet denken aan ons deur-aan-deur-zingen met Driekoningen of Carnaval. Een zeeschelp met gekleurde linten kondigde hun komst aan bij de naburige boerderijen. Het ingezamelde geld werd niet voor henzelf gehouden, maar voor de gemeenschap – vandaar de bijnaam ‘tontos’.

Een Panda wordt verder aangevuld met de figuren van de alcalde-regidor, die met een (olijf)staf de zanger aanwijst en het optreden leidt, en de abanderao, die danst met een Spaanse, Andalusische of beschermheilige-vlag. De optredens, bestaande uit drie of vier coupletten, worden ‘luchas’ of ‘revezos’ genoemd.

De hoed van de Verdiales

Een van de meest opvallende elementen is de typische hoed van de Verdiales. Een klein kunstwerk op zich. Oorspronkelijk was het een eenvoudige strohoed, gedragen door boeren. Intussen heeft hij bijna de status van een kroon gekregen: een rijk versierd symbool van het feest en de gemeenschap. De hoed is overladen met kleurrijke linten, bloemen van plastic en stof, kleine spiegels, parels, kettingen en andere ornamenten. Hij wordt traditioneel gedragen door de mannen van de Panda.

Waar en wanneer worden de Verdiales gevierd?

In Málaga wordt de Fiesta Mayor traditioneel gevierd in december, rond de Dag van de Onnozele Kinderen. De Pandas spelen in een cirkel op het terrein van het Recinto Ferial, terwijl een jury de optredens beoordeelt. Na elke ‘lucha’ verplaatsen de groepen zich naar een grote tent om hun optreden te herhalen voor het publiek. Ondertussen kan men genieten van zoete Malagawijn en andere kerstlekkernijen. Aan het einde volgt de prijsuitreiking, met categorieën zoals beste zang, duo-dans, vlagdans en meer.

Wie een authentieke ervaring wil: de Fiesta Mayor de Verdiales zijn beslist een aanrader. Met openbaar vervoer is het event eenvoudig te bereiken. Buslijn 21 stopt direct voor het terrein van het Recinto Ferial del Puerto de la Torre.

“De muziek zwelt aan, de linten dansen in de wind, en de fiesteros geven zich volledig in een eeuwenoude traditie die nog springlevend is.”

Hoewel de Fiesta Mayor het bekendst is, zijn er door het jaar heen meer momenten waarop je in Andalusië de Verdiales kunt meemaken.

Enkele belangrijke gelegenheden

• Semana Santa (Goede Week): tijdens de paasweek zijn de Verdiales het middelpunt in de Ermita de Verdiales in de Montes de Málaga, waar hulde wordt gebracht aan de Virgen de los Dolores, patrones van dit muziekgenre.

• Día de los Verdiales (mei): gevierd bij de Ermita de las Tres Cruces, op de grens van de gemeenten Álora, Pizarra, Almogía en Cártama. Hier komen de Pandas samen in processie.

• Traditionele wedstrijd van Verdiales (september): dit feest in Benagalbón is uitgeroepen tot ‘Feest van Toeristisch Belang in Andalusië’. Het dorp loopt vol bezoekers die de Pandas van de Montes stijl (Estilo Montes) van dichtbij meemaken. Er is geen podium: de straten zijn het toneel en publiek en artiesten staan letterlijk schouder aan schouder.

• Fiesta Mayor de los Verdiales (28 december): in Puerto de la Torre vindt jaarlijks de grootste bijeenkomst plaats, met wel 28 Pandas die strijden om prijzen voor de beste uitvoeringen.

Historische context

De Verdiales uit Málaga worden beschouwd als de oudste folklore van Europa, met een geschiedenis van meer dan 3000 jaar. Men vermoedt dat de fandango, de basis van de Verdiales, zijn oorsprong vindt op het eiland Kreta. Door de eeuwen heen hebben verschillende culturen hun sporen nagelaten in dit genre: de Feniciërs, Carthagers, Romeinen, Visigoten en Arabieren. Later nam ook de kerk de stijl over en gaf er haar eigen stempel aan.

Ondanks alle historische veranderingen, hebben de Verdiales hun traditionele muzikale structuur behouden. De combinatie van zeeschelpen, tamboerijnen, bekkens, castagnetten en andere instrumenten klinkt nog steeds zoals eeuwen geleden. Deze culturele uiting heeft haar authenticiteit weten te bewaren en wordt tot vandaag de dag van generatie op generatie doorgegeven.

Verdiales in beeld

De fiesteros zijn niet alleen op feesten te zien, maar ook vereeuwigd in beelden. In Comares bijvoorbeeld op de toepasselijk genaamde Plaza de los Verdiales. Of in Málaga, in het Parque de Málaga op de rotonde van de Provincie, staat een beeld van een fiestero die de tambourijn bespeelt in een houding van de cante verdial, gekleed in broek, ceintuur, hemd en vest, met espadrilles aan en op het hoofd de typische hoed, rijk versierd met linten, bloemen, spiegels, kettingen en kralen.

Aan de voet van het beeld bevindt zich een keramische plaquette:

“Ponle atención y respeto

aunque no se oiga su voz,

aunque no suene el pandero

que guarda el Fiestero esencias

de los campos malagueños”.

Vrij vertaald naar het Nederlands:

“Geef hem aandacht en respect,

ook al hoor je zijn stem niet,

ook al klinkt de tambourijn niet,

de Fiestero bewaart de essenties

van de velden van Málaga.”